ELAZIĞ’DA ÖZEL BİREY SAYISI MI PATLADI

Elazığ’da son 23 yılda özel eğitim ve rehabilitasyon hizmetleri büyük bir dönüşüm geçirdi. Peki, nüfus sınırlı ölçüde artarken özel eğitim hizmetlerinden yararlanan bireylerin sayısı neden bu kadar yükseldi?
2003 yılında Elazığ’da yaklaşık 100 öğrenciye hizmet veren bir rehabilitasyon kurumu düşünelim. Bugün ise şehirde onlarca özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi faaliyet gösteriyor.
Elazığ’ın nüfusu bu süreçte yaklaşık yüzde 13 artarken, rehabilitasyon hizmetlerinin kapasitesindeki büyüme çok daha yüksek düzeylere ulaştı.
Peki, engelli bireylerin sayısı mı arttı, yoksa yıllardır göremediğimiz çocukları artık fark etmeye mi başladık?
Geçmişte okumayı geç öğrenen bir çocuğa “tembel”, harfleri karıştırana “başarısız”, sosyal ilişkilerde zorlanana “uyumsuz” denilebiliyordu. 
Bugün ise bu çocukların bir kısmının özgül öğrenme güçlüğü, otizm veya başka gelişimsel farklılıklar nedeniyle desteğe ihtiyaç duyduğu anlaşılabiliyor.
Aslında değişen yalnızca çocuklar değil, onları değerlendirme biçimimiz oldu.
2005 yılında kabul edilen 5378 sayılı Kanun ve devamındaki düzenlemelerle devletin özel eğitim hizmetlerine sağladığı finansal destek genişledi. 
Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinin yönlendirme süreçleri, erken tanılama imkânları ve ailelerin bilinçlenmesiyle daha fazla çocuk eğitim sistemine dâhil edildi.
Elazığ’da kırsaldan kent merkezine göç ve rehabilitasyon kurumlarının yaygınlaşması da hizmetlere erişimi kolaylaştırdı.
Ancak burada önemli bir ayrım var: Rehabilitasyon merkezlerine kayıtlı birey sayısının artması, toplumdaki engellilik oranının aynı ölçüde yükseldiği anlamına gelmez. Bunun belirlenebilmesi için karşılaştırılabilir bilimsel verilere ihtiyaç vardır.
Bugün asıl tartışmamız gereken mesele ise başka.
Kurum sayısını artırdık, peki eğitim kalitesini aynı ölçüde artırabildik mi?
Bir çocuğun rehabilitasyon merkezine kaydedilmesi tek başına başarı değildir. 
Başarı; o çocuğun iletişim kurabilmesi, öğrenebilmesi, sosyal yaşama katılabilmesi ve bağımsız yaşam becerilerini geliştirebilmesidir.
Özel eğitim, yalnızca kurumların büyüdüğü bir sektör değil, bireylerin hayatına dokunan bir eğitim hizmeti olmalıdır.
Elazığ’ın 23 yıllık dönüşümünden çıkarılması gereken en önemli sonuç da budur:
Belki de engelli bireyler bir anda çoğalmadı. Biz, yıllardır aramızda yaşayan fakat eğitim ihtiyaçlarını yeterince fark edemediğimiz insanları görmeye başladık.
Şimdi önemli olan onları yalnızca görmek değil, hak ettikleri nitelikli eğitimi sunabilmektir.
Sınıfımda bulunan on öğrencinin tamamında birden fazla yetersizlik mevcut. Dolayısıyla hepsi özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinden yararlanıyor. Ancak bazı öğrencilerimin devam ettiği merkezlerde, ihtiyaç duydukları dil ve konuşma terapisti ya da fizyoterapistin bulunmadığını görüyorum.
Bu durumu sorduğumuzda ise çoğu zaman tatmin edici bir cevap alamıyoruz.
Bir öğrencinin dil ve konuşma desteğine ihtiyacı varsa, o kurumda gerekli uzmanlık hizmetine ulaşamıyorsa bu çocuk gerçekte hangi desteği alıyor?
Burada Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinin (RAM) rolü de sorgulanmalı. RAM yalnızca değerlendirme yapıp rapor düzenleyen bir yapı olarak görülmemeli. Öğrencinin ihtiyacına uygun hizmete erişip erişemediği de izlenmeli, aileler bilgilendirilmeli ve ilgili kurumlarla koordinasyon sağlanmalı.
RAM bünyesinde etkin aile bilgilendirme birimleri oluşturulmalı, sahada görev yapan gezici özel eğitim öğretmenleriyle öğrencilerin gelişimleri takip edilmelidir. Çünkü takip edilmeyen bir eğitim sürecinde beklenen başarıya ulaşmak güçleşir.
Bir diğer önemli mesele ise öğretmen niteliğidir.
2003 yılında özel eğitim alan mezunları oldukça azdı. Bu nedenle farklı branşlardan birçok öğretmen, kimi gönüllü kimi zorunlu olarak özel eğitimde görev aldı. Ben de sınıf öğretmenliğinden bu alana geçen ve 23 yıldır özel eğitimde çalışan bir eğitimciyim.
Ancak bugün koşullar değişti. Özel eğitim öğretmenliği mezunlarının sayısı arttı. Buna rağmen norm fazlası öğretmenlerin kısa süreli sertifika programlarıyla özel eğitim alanına yönlendirilmesi hâlâ gündemde.
Bu yaklaşımın yeniden değerlendirilmesi gerektiğine inanıyorum.
23 yıllık saha deneyimime dayanarak söylüyorum: Özel eğitim, yalnızca sertifika alınarak uzmanlaşabilecek bir alan değildir.
Ben de farklı bir branştan bu alana geçmiş bir öğretmen olarak, özel eğitimin öncelikle bu alanda lisans eğitimi almış öğretmenler tarafından yürütülmesi gerektiğini savunuyorum. Çünkü özel eğitim yalnızca iyi niyet değil; bilimsel bilgi, uzmanlık, sabır ve süreklilik gerektirir.
Bugün artık kaç kurum açıldığıyla değil, kaç öğrencinin gerçekten gelişim gösterdiğiyle ilgilenmeliyiz.
Rehabilitasyon merkezlerinin sayısını artırmak önemlidir. Ancak uzman personel, nitelikli öğretmen, bilinçli aile ve etkili denetim olmadan bu büyüme eksik kalacaktır.
Unutmayalım: Özel eğitimde başarı, kurumların kazandığı öğrenci sayısıyla değil, öğrencilerin kazandığı becerilerle ölçülür.
23 yılın ardından artık sayıları değil, çocuklarımızın geleceğini konuşmanın zamanı gelmiştir.
Kalın sağlıcakla…