Basın Özgürlüğü mü, Sorumlu Yayıncılık mı? Hukuk Herkes İçin Olmalı!

Türkiye’de medya, yıllardır siyasetin en tartışmalı alanlarından biri. Bir tarafta iktidarı destekleyen yayın kuruluşları, diğer tarafta muhalefetin sesini duyuran televizyon kanalları… Her biri olayları kendi penceresinden değerlendirirken, bütün bu tartışmaların ortasında asıl korunması gereken bir hak var: Halkın doğru bilgiye ulaşma hakkı.

Bu sabah Halk TV’ye kayyum atandığına ilişkin haberlerin gündeme gelmesi de bu tartışmayı yeniden alevlendirdi. Kararın gerekçeleri henüz bütün yönleriyle açıklığa kavuşmadan kesin hükümler vermek doğru olmaz. Çünkü hukukta önemli olan yalnızca alınan karar değil, o kararın hangi gerekçeye, hangi delillere ve hangi hukuki dayanağa bağlı olduğudur.

Ancak bu gelişme, Türkiye’de medyanın sorumluluğunu ve basın özgürlüğünün sınırlarını yeniden düşünmek için önemli bir fırsat sunuyor.

Eleştiri başka, gerçeği çarpıtmak başka!

Demokratik bir ülkede gazeteciliğin en önemli görevlerinden biri, iktidarı denetlemek, yanlışları ortaya çıkarmak ve kamuoyunu bilgilendirmektir. Hükümetin eleştirilmesi, yanlışlarının dile getirilmesi ve farklı siyasi görüşlerin savunulması demokrasinin doğal bir parçasıdır.

Fakat burada çok önemli bir çizgi vardır: Eleştiri ile gerçeği çarpıtmak aynı şey değildir.

Bir televizyon kanalı hükümeti sert biçimde eleştirebilir. Bu, tek başına bir sorun değildir. Ancak doğrulanmamış iddialar kesin gerçeklermiş gibi sunuluyor, haberler eksik bilgilerle şekillendiriliyor veya kamuoyu bilerek yanıltılıyorsa, artık gazeteciliğin temel sorumluluğu tartışmaya açılır.

Halk TV’yi takip ettiğimde, bazı yayınlarında aşırı siyasi tarafgirlik gördüğümü, insanların inceden provoke edildiğini ve kimi haberlerin sunuluş biçimini sorguladığımı açıkça ifade edebilirim. Ancak belirli haberlerin kasıtlı olarak yalan üretildiğini söylemek için her bir olayın somut delillerle değerlendirilmesi gerekir.

Çünkü bir yayın kuruluşunu eleştirirken bizim de gerçeğe bağlı kalmamız gerekir. Savunduğumuz değer, yalnızca kendi düşüncemize uygun olduğunda geçerli olmamalıdır.

Hükümeti eleştirmek, ülkeye karşı olmak mıdır?

Bu sorunun cevabı açıktır: Hayır.

Bir hükümeti eleştirmekle ülkenin çıkarlarına karşı hareket etmek birbirine karıştırılmamalıdır. Hükümetler gelip geçicidir; devletin kurumları, milletin ortak geleceği ve toplumsal huzur ise hepimizin meselesidir.

Aynı şekilde, bir hükümeti desteklemek de o hükümetin her kararını sorgusuz sualsiz doğru kabul etmeyi gerektirmez.

Burada önemli olan, hangi siyasi görüşten yana olduğumuzdan önce, hangi bilginin doğru olduğuna bakabilmektir.

Bir haber ülkemizin itibarını zedeliyor diye otomatik olarak yanlış sayılamaz. Gerçek bir sorun varsa onu ortaya çıkarmak gazeteciliğin görevidir. Fakat ülkenin itibarını zedelemek amacıyla gerçek dışı iddialar üretiliyorsa, bunun da özgür basın kavramının arkasına saklanarak savunulması mümkün değildir.

Ülkesini seven insan, yanlışları görmezden gelmek zorunda değildir. Aynı şekilde, yanlışları ortaya çıkarmak adına gerçeği eğip bükmek de kabul edilemez.

Kayyum kararı: Gerekçe açıklanmadan hüküm verilmemeli

Halk TV’ye kayyum atanmasıyla ilgili asıl değerlendirme, kararın hukuki gerekçeleri ve dayanakları ortaya konulduğunda yapılmalıdır.

Eğer ortada kanıtlanabilir bir hukuka aykırılık varsa, bunun gereğinin hukuk çerçevesinde yapılması doğaldır. Ancak alınan her kararın hukuka uygunluğu, gerekçesi ve ölçülülüğü de sorgulanabilmelidir.

Kayyum uygulaması, sırf bir medya kuruluşunun yayın çizgisi iktidarın hoşuna gitmiyor diye meşru görülemez. Bununla birlikte, bir medya kuruluşu olmak da hiçbir hukuki sorumluluğun bulunmadığı anlamına gelmez.

Üstelik bir medya kuruluşunun sahibi veya yöneticilerinden birinin yurt dışında yaşaması, tek başına suç ya da kötü niyet göstergesi sayılamaz. Böyle bir konuda değerlendirme yapılacaksa mülkiyet yapısı, finansman, yönetim ve varsa hukuka aykırı faaliyetler somut bilgiler üzerinden ele alınmalıdır.

Bu nedenle kayyum kararını ne peşinen doğru bulmak ne de gerekçelerini görmeden peşinen yanlış ilan etmek gerekir.

Hukuk, siyasi yakınlığa göre değil, herkes için aynı ölçülerle işletilmelidir.

Medyanın da millete karşı bir sorumluluğu var

Televizyon kanalları yalnızca haber aktaran kuruluşlar değildir. Aynı zamanda milyonlarca insanın düşüncelerini, olaylara bakışını ve toplumsal gelişmelere karşı tutumunu etkileyen güçlü araçlardır.

Bu gücün beraberinde büyük bir sorumluluk getirdiği unutulmamalıdır.

Ekranlarda söylenen her sözün, verilen her bilginin ve ortaya atılan her iddianın toplumsal sonuçları olabilir. Özellikle siyasi gerilimin yüksek olduğu dönemlerde doğrulanmamış haberler insanları birbirine düşürebilir, kurumlara duyulan güveni zedeleyebilir ve toplumdaki kutuplaşmayı derinleştirebilir.

Bu yüzden yalnızca siyasetçilerden değil, gazetecilerden ve medya yöneticilerinden de sorumlu davranmaları beklenmelidir.

Yanlış haber yayımlandığında düzeltme yapılmalı, haksız ithamda bulunulduğunda hesap verilmeli, kasıtlı dezenformasyon tespit edildiğinde ise hukukun öngördüğü süreçler işletilmelidir.

Bütün bunlar yapılırken gazetecilerin haber kaynaklarını araştırma, kamu yararına yayın yapma ve iktidarı denetleme özgürlüğü de korunmalıdır.

Çünkü özgürlük ile sorumluluk birbirinin karşıtı değil, birbirini tamamlayan iki temel değerdir.

Bugün Halk TV, yarın başka bir kanal…

Bu meseleye yalnızca Halk TV üzerinden bakarsak önemli bir noktayı kaçırabiliriz.

Bugün muhalif bir televizyon kanalına uygulanan bir işlem karşısında sessiz kalanlar, yarın kendi düşüncelerine yakın bir medya kuruluşu benzer bir durumla karşılaştığında itiraz etmekte zorlanabilir. Aynı şekilde, bugün bir kanala yapılan müdahaleyi sorgusuz desteklemek de yarın başka bir görüşün susturulmasına karşı savunulacak ilkeleri zayıflatabilir.

Bu nedenle mesele, hangi kanalın kime yakın olduğu meselesinden daha büyüktür.

Mesele; hukuk devleti, bağımsız habercilik, hesap verebilirlik ve milletin doğru bilgiye ulaşma hakkıdır.

İktidara yakın medya kuruluşları da muhalif medya kuruluşları da aynı doğruluk ve hukuk ölçülerine tabi olmalıdır. Hiçbir siyasi görüş, yanlış bilgi yayma konusunda ayrıcalık sahibi değildir. Hiçbir iktidar da eleştirilmekten muaf değildir.

Ne şiş yansın ne kebap yansın diye gerçekleri görmezden gelmek değil, hangi tarafta olursa olsun gerçeğin yanında durmak gerekir.

Sonuçta mesele bir televizyon kanalının kazanması veya kaybetmesi değildir. Mesele, Türkiye’de haberin güvenilirliği, hukukun tarafsızlığı ve toplumun özgürce bilgi edinme hakkıdır.

Dileğimiz; bu sürecin şeffaf biçimde yürütülmesi, kararın gerekçelerinin kamuoyuyla paylaşılması ve varsa hukuka aykırılıkların adil bir yargılama süreciyle ortaya çıkarılmasıdır.

Çünkü güçlü bir devlet, eleştiriden korkmayan; güçlü bir medya ise gerçeği eğip bükmeden söyleyebilen medyadır.

Hukuk herkese lazım, doğru haber herkese gerekli, basın özgürlüğü ise hepimizin güvencesidir