Wu Wei: Akışa İzin Vermek

İnsan, hayatın akışına karşı direnmeyi, her şeyi zihnin mutlak otoritesi altında tutmayı bir varoluş refleksi zannediyor. Günümüzün en büyük trajedilerinden biri, her anı ve her ihtimali dizginleyebileceği kibrine kapılmış ruhların bitmek bilmeyen yorgunluğudur. 

Doğu felsefesinin o kadim ve sarsıcı kavramı olan Wu Wei, ilk bakışta pasif bir vazgeçiş ya da sıradan bir eylemsizlik gibi okunabilir. Halbuki bu, Lao-Tzu’nun Tao Te Ching metinlerinde temellerini bulan bu anlayış, hiçbir şey yapmamayı değil; hayatı zorlayarak biçimlendirmeye çalışmak yerine, varoluşun doğal akışını okuyarak hareket etmeyi ifade eder. Suyun kendi yatağını bulmasına izin vermek, akıştan vazgeçmek değil; akışın bilgeliğine güvenmektir.

Bizler hayatı zorladıkça, her şeyi oldurmaya çalıştıkça mekanikleşiyor; kendi doğal merkezimizden uzaklaşarak görünmez bir esaretin içine giriyoruz. Zorlamanın egemen olduğu yerde zarafet silinir. Zarafetin silindiği yerde ise hayat, insanın kendi iradesiyle sürekli itip kaktığı ağır bir makineye dönüşür. Bir ilişkiyi, bir kariyeri, hatta geleceğin o belirsiz matrisini zihnen şekillendirme ve sürekli baskı altında tutma çabası, bireyi tüketen en ağır yüktür. Çünkü insan, belirsizliğe tahammül edemediği ölçüde kontrol yanılsamasına sığınır. Kontrol ettiğini düşündüğü her şey, aslında çoğu zaman kontrol edemeyeceği şeylerden duyduğu korkunun başka bir biçimidir.

Spinoza’nın conatus kavramıyla ifade ettiği varlığını sürdürme ve kendi etkinlik gücünü artırma çabası da bu kontrol arzusuyla karıştırılmamalıdır. İnsan elbette varlığını korumaya, güçlenmeye ve kendi yaşam kapasitesini artırmaya yönelir. Fakat her şeyi kontrol etme arzusu, bu doğal yönelimin zorunlu bir sonucu değildir. Aksine, çoğu zaman insanın kendi kudretinin sınırlarını yanlış değerlendirmesinden ve dış dünyadaki belirsizlik karşısında duyduğu derin güvensizlikten doğar.

Bazı kapıların açılması için zorlanmaması, bazı düğümlerin ise yalnızca zamana teslim edilerek çözülmesi gerekir. Çünkü her gecikme bir engel, her kapanış bir başarısızlık, her belirsizlik de mutlaka ortadan kaldırılması gereken bir problem değildir.

Hakikat en çok zorlayanın değil, ne zaman ilerleyeceğini, ne zaman bekleyeceğini ve ne zaman akışı okuyarak geri çekileceğini bilenindir.